Wprowadzenie

Ten dokument jest wynikiem współpracy autorów należących do grupy zadaniowej powołanej przez Europejskie Stowarzyszenie Terapii Krótkoterminowej (EBTA,European Brief Therapy Association). W ciągu kilku lat opracowali oni kolejne jego wersje. Wcześniejsze były prezentowane różnym gremiom – Radzie EBTA, uczestnikom konferencji oraz współpracownikom, aby pozyskać i przedstawić odmienne spojrzenia na sporną kwestię teorii Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu. Autorzy tej publikacji oczekują uwag i informacji zwrotnych od czytelników, aby podtrzymać proces ewolucji kolejnych wersji.

Celem tego dokumentu jest przedstawienie spójnej teorii Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu tym wszystkim, którzy pragną poznać i zrozumieć jej uzasadnienie, a także stworzenie wyczerpującego opisu tej praktyki, który będzie można wykorzystać w celach szkoleniowych i rozwojowych.

W tym opracowaniu teoria definiowana jest jako teoria procesu3 opisująca stosowanie Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu wraz z wyjaśnieniami, jak i dlaczego proces jest inicjowany, czemu przebiega w określonym kierunku i kto jest za niego odpowiedzialny. Opisane są także założenia i uzasadnienia, na których oparta jest teoria oraz ogólne predykcje rezultatów.

Ideą tej książki jest również prezentacja przypuszczeń, które można wysunąć na temat Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu oraz jej preferowanych, domniemanych i idealnych wyborów i założeń4.

Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu opiera się na pracach Miltona Ericksona (Erickson 1954a, 1954b) spopularyzowanych przez Jay’a Haley’a (1986) (przekonania klienta, indywidualność, zdolność do zmiany, osobisty wybór, relacje, język, zalecenia, współdziałanie), pracach Mental Research Institute (Weakland i inni, 1974) (interakcja, zachowanie, zmiana działania, ramy odniesienia, przeformułowanie) oraz ideach wywodzących się z terapii systemowej (np. Cecchin 1987, Minuchin 1974& Selvini-Palazzoli i inni, 1973) (cybernetyka, komunikacja, informacja zwrotna, relacje, sieci, złożoność). Na poziomie teoretycznym inspiracją dla twórców podejścia były konstrukcjonizm społeczny, myśl buddyjska oraz filozofia języka, a konkretnie dzieła Ludwiga Wittgenstein’a5,

Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu opiera się na ponad trzydziestu latach rozważań teoretycznych, pracy klinicznej oraz badań empirycznych prowadzonych przez Insoo Kim Berg, Steve’a de Shazer’a oraz ich współpracowników i klientów w Milwaukee Brief Family Therapy Center w latach 80. XX wieku. Od tego czasu jest rozwijane przez licznych specjalistów w wielu krajach na całym świecie.

W rozwoju Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu dominowało podejście indukcyjne6, aktywnie poszukujące w pracy klinicznej logicznych argumentów, które stanowią wsparcie dla określonych praktyk, wniosków i teoretycznych uogólnień7. Mikroanaliza przeprowadzona przez Janet Bavelas i jej zespół wprowadziła podejście abdukcyjne8 (Lipton 2001) – poszukiwanie wzorców na przemian w realnym świecie między klientami i terapeutami oraz w świecie abstrakcyjnych idei.

Każdy może wnieść wkład w rozwój Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu, zatem kwestia jego definicji pozostaje niejasna – co jest kolejnym powodem konieczności opracowania tej teorii. Podjęliśmy wysiłek zebrania i połączenia ze sobą wielu przemyślanych i potwierdzonych idei, które przekładają się na logiczną, spójną strukturę. Nasza praca rozpoczęła się w 2007 roku od serii spotkań poświęconych analizie powiązań między ideami Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu a innymi ideami wywodzącymi się z filozofii, socjologii, psychologii i pokrewnych dziedzin. W 2010 roku EBTA powołała grupę zadaniową w celu sformułowania definicji praktyki SFBT, która została przyjęta przez EBTA w 2012 roku i doprecyzowana w 2013. Grupa zadaniowa kontynuowała pracę, gromadząc publikowane dane, organizując otwarte dyskusje na konferencjach i nieformalne konsultacje w gronie praktyków9. W tym czasie także inni autorzy przedstawili podobne struktury, np.Solution Focused Therapy Treatment Manual for Working with Individuals (SFBTA),Clues 1.1 and 1.2 (lista przejawów Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu w działaniu) (SFCT) iAccreditable Practice and Accreditable Practictioners (UKASFP, 2015) oraz artykuły świadczące o ogólnym zainteresowaniu zdefiniowaniem Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniu10.

Jesteśmy świadomi zastrzeżeń wobec teorii, którą przedstawiamy w tej publikacji11. Jednakże Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu zawsze opierało się na rygorystycznym rozumowaniu12. Pierwsze ramy, podobne do przedstawionych poniżej, zostały opracowane już w 1996 roku13. Wierzmy, że doprecyzowanie tych przemyśleń okaże się pomocne w dalszym ich rozwoju. Teoria przejawia się w swoich kluczowych koncepcjach, poglądach i założeniach, które przyjmujemy, oraz w opisach stosowanych praktyk.

Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu ukształtowało się w kontekście terapeutycznym. Charakterystyczne jest to, że rozwijało się zarówno na gruncie terapii rodzinnej, jak i indywidualnej. Zatem od samego początku Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu musiało sprostać oczekiwaniu, że okaże się wystarczająco silne i elastyczne, aby znaleźć zastosowanie i przynieść rezultaty w pracy tak z jednostkami, jak i grupami. Począwszy od lat 80. XX wieku rozprzestrzeniało się na polach, takich jak coaching, edukacja, praca grupowa, przywództwo, rozwój organizacji i konsultacje. W zamyśle teoria ta odnosi się do wszystkich dziedzin, w których stosowane jest Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu, choć przykłady i opisy mogą odzwierciedlać przede wszystkim kontekst terapeutyczny, co wynika z doświadczeń zawodowych autorów i faktu, że w takim właśnie kontekście podejście to powstało. Kolejne dyskusje i analizy ukażą zapewne, w jakich obszarach teoria wymaga dalszych prac oraz dostosowania jej do ich specyfiki. W Podejściu Skoncentrowanym na Rozwiązaniu teoria jest użyteczna jedynie w takim stopniu, w jakim jest pragmatyczna. Powinna umożliwić badania, wspierać praktyków i podnosić jakość usług świadczonych klientom.

W odniesieniu do tej teorii używamy nazwy „Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniu”, aby oddać sprawiedliwość zarówno jego twórcom, jak i późniejszym wpływowym postaciom związanym z obszarem terapii i wywodzącym się spoza niego. Niektórym czytelnikom znany jest termin „Terapia Krótkoterminowa Skoncentrowana Na Rozwiązaniu” (Solution Focused Brief Therapy, SFBT) wywodzący się z kontekstu terapeutycznego. Traktujemy tę nazwę jako ważny element historii tej formy podejścia, którą staramy się zgłębić i rozwinąć w tym opracowaniu. Z kolei osoby pracujące z organizacjami, opisując to, co nazywamy tutajPodejściem Skoncentrowanym Na Rozwiązaniu, używają skrótu „Praktyka SR” (SF Practice).

W tym opracowaniu słowa „klient” i „klienci” używane są jako wspólne określenie osoby lub osób, które poszukują współpracy i wsparcia na swojej drodze ku zmianie. Wszyscy klienci należą jako jednostki do wielu grup, np. par, rodzin czy zespołów, posiadających unikatowe wartości, język, cele i zachowania. Powszechną praktyką jest uwzględnienie tych grup i angażowanie ich lub ich członków w proces zmiany, ponieważ dzięki temu możliwe jest wykorzystanie charakterystycznych dla nich wzorców interakcji, różnych punktów widzenia i alternatyw, aby przeprowadzić behawioralne eksperymenty i ocenić wielorakie konsekwencje zmiany14.

Zmiana klienta jest...